Aizanoi: Enlerin ve İlklerin Kenti

0

Aizanoi enlerin ve ilklerin kenti… Kütahya’nın Çavdarhisar ilçesinde, sessizce keşfedilmeyi bekliyor. Pek çok farklı özelliği ile ilgiyi fazlasıyla hak eden kentin hakkettiği değeri görmemesinin en önemli sebebi sanırım turistik merkezlere uzak bir yörede olması. Halbuki kentin büyüklüğü, tarihi kökleri, içinde barındırdığı yapıları göz önünde bulundurursak bir Efes kadar bir Pergamon ya da Hierapolis kadar kıymetli bir mirasa sahibiz Çavdarhisar’da.

Son birkaç yılda ilgi artmış ancak yeterli değil. Bu nedenle tanıtım çalışmalarının arttırılması ve üzerine çok daha fazla durulması konusunda dileklerimi ifade ederek başlıyorum yazıya…

Kütahya’da Bir Metropol: Aizanoi

Kütahya’nın küçük ve kendi halinde bir ilçesi Çavdarhisar ve bu yerleşim ile iç içe geçmiş bir antik kent Aizanoi. Bir iki katlı günümüz evleriyle aynı sokağı paylaşıyor birçok kalıntısı. Bu nedenle antik kente ne zaman giriş yaptığınızı tespit etmek bir hayli zor. Bir diğer zorluk ise daha ilk temasınızda, zamanında 80 binlere dayanmış nüfusu ile Roma’nın en önemli şehirlerinden birinde olduğunuz gerçeğini kavrayabilmek oluyor. Tabi biraz daha ilerleyip antik köprüden de geçtikten sonra karşınıza çıkan dünyanın en iyi korunmuş Zeus Tapınağı, size nasıl büyük bir metropol ile karşı karşıya olduğunuzun sinyallerini vermeye başlıyor.

Aizanoi Kentinin Tarihi

Kentin ismini, mitolojiye göre Su Perisi Eraton ve Kral Arkas’ın ilişkisinden doğan Azan isimli mitolojik kahramandan aldığı düşünülüyor. Azan, Penkalas (Kocaçay) Irmağı’nın yukarı kesiminde Tanrıça Meter kutsal mağarası civarında yaşayan Frigyalıların da öncülü olarak kabul ediliyor. 

Kentin tarihi bir hayli eski. Yapılan kazılarda M.Ö 3000’li yıllara ait yerleşme tabakaları ortaya çıkarılmış. Ancak kazılardan çıkan bulgulara göre kentin ilk sakinleri Frigya’ya bağlı yaşayan Aizanilistler. M.Ö. 133’de Roma egemenliğini kabul edene kadar geçen sürede Aizanoi, bir dönem Pergamon Krallığına, bir dönem Bithynia Krallığına bağlanmış. Bu iki krallık arasında birkaç defa el değiştiren dini bir merkez konumundaki yerleşimin, Roma döneminde kentleştiğini söyleyebiliriz. İlk sikke buluntuları M.Ö. 1. yüzyıla tarihleniyor ve en ihtişamlı dönemini M.S. 2. yüzyıllarda yaşadığı biliniyor. Kentin bir diğer önemi ise Erken Bizans döneminde piskoposluk merkezi olarak kullanılmış olması. Kent 7. yüzyılda önemini tamamen yitirmiş.

13. yüzyılda Aizanoi, Çavdar Tatarları tarafından yerleşim görmüş ve bu nedenle kente Çavdarhisar adı verilmiş. Aynı isimle de günümüze kadar varlığını sürdürebilmiş.

Kentin yeniden keşfedilmesi 1824 yılında olmuş. Avrupalı gezginlerin bölgeyi ziyaret etmesiyle kent tespit edilmiş ve ilk kazılar 1926 yılında Alman Arkeoloji Enstitüsü tarafından başlatılmış. 2011 yılından bugüne Pamukkale Üniversite’si kazıları devam ettiriyor.

Zeus Tapınağı

Aizanoi Zeus Tapınağı

Dünyanın en iyi korunmuş Zeus Tapınağı ile tanışın. Bu kente geldiğinizde hayretler içinde uzun uzun izleyeceksiniz bu yapıyı. Hayranlık uyandıran tapınağın detaylarını öğrendikçe de mest olacaksınız, garanti veriyorum…

Öncelikle bilinmesi gereken şey Zeus Tapınağı’nın, geçmişi M.Ö. 3000’lere kadar uzanan tamamı toprak altında kalmış bir höyüğün üzerinde inşa edilmiş olması. Tapınağın altında bir höyük sessizce keşfedilmeyi bekliyor. Höyük ile ilgili kalıntılar gün geçtikçe ortaya çıkmaya devam edecek.

Aizanoi Zeus Tapınağının altındaki tonoz yapı

İkinci olarak bilinmesi gereken şey tapınağın mimari olarak Anadolu’daki örneklerine benzemeyen özellikler barındırması. Uzun kenarlarında 15’er, kısa kenarlarında 8’er sütun bulunan 53*35 metre ebatlarında dikdörtgen planlı yapının altında, orada bulmayı ummadığınız tonoz bir alan karşılıyor olacak sizi. Ziyaretim sırasında beni bir hayli şaşırtan bu tonoz yapının Ana Tanrıça Kybele’ye adanmış olduğu düşünülüyor.  Böyle bir yapıyla başka herhangi bir tapınakta karşılaşılmamış. Ayrıca tapınağın kuzeybatı kısmına yerleştirilen kadın büstünün Kybele’ye ait olduğu düşünülüyor. Bu özel yapı ve büst tapınakla ilgili en dikkat çekici detay diyebilirim.

Tapınağın dış duvarlarında onlarca irili ufaklı grafiti var. Siz de benim gibi ilk gördüğünüzde ayıplar gözlerle “tarihe hiç saygı kalmamış” dememek için şimdi yazacaklarımı pür dikkat okuyun derim 😊. Üçüncü bilinmesi gereken şey tapınağın duvarları üzerinde görülen Çavdarlı çizimleri. Tapınağı gezerken bu çizimlere özel bir vakit ayırmanızı öneririm. Çavdar Tatarları bölgeye Selçuklu döneminde yani az önce bahsettiğim gibi 13. Yüzyılda yerleştikten sonra tapınak duvarlarını bir yazı tahtası olarak kullanmış. Her bir çizim bir olayı ya da kavramı ifade etmek için kullanılmış. Bu çizimler üzerine yapılan araştırmalarda av anı, savaşçılar, atlar ve pek çok karakter tespit edilmiş. 2000 yıl önce Hadrianus döneminde inşa edilmiş bu mimarı yapının üzerinde 700 yıl önce Çavdar Tatarları tarafından çizilmiş bir sürü grafitinin izini sürmek heyecan verici bir deneyim.

Son olarak bilinmesi gereken şey ise tapınağın Bizans döneminde kiliseye çevrilmiş olması. Bizans döneminde piskoposluk merkezi olarak varlığını sürdüren kentin de merkezi olmuş Zeus Tapınağı.

Dünyanın İlk Borsası (Mecellum)

Aizanoi – İlk Borsa Yapısı

İlklerle devam edelim. Dünya üzerinde kurulan ilk borsa burada ve ilk enflasyonla mücadele burada gerçekleşmiş… Borsanın duvarlarında Roma’nın ilk ve tek serbest piyasaya devletçi müdahalesinin kanıtları gizli…

Yanlış okumadınız, Borsa, duvarlarında M.S. 290’larda İmparator Diocletianus’un çıkarttığı “Maksimun Fiyat Listesi” adı ile bilinen kanunun yazılı olduğu bir yapı… Bu özelliği ile çok önemli bir yer tutuyor kentte.

Kanun Akdeniz bölgesinde Roma İmparatorluğunun hüküm sürdüğü topraklarda satılan aklınıza gelebilecek tüm ürün ve hizmetlerin fiyatlarını belirtiyor. Kanun halkı sürekli artan fiyatlara karşı korumayı amaçlıyor. Ancak başarısız oluyor. Tüccarlar kendi belirledikleri fiyatları dayatabilmek için sabit fiyat uygulamasından kurtulmak isteyince stok yapmaya başlamış ve kanun geri çekilene dek bu stok yapma durumunu sürdürmüş. Böylece sistem çöküvermiş…

Belirlenmiş fiyatların birkaçını örnek olarak vermek gerekirse; kuvvetli bir köle iki eşeğin fiyatına, bir at ise üç köle fiyatına eşitmiş.

Dünyanın İlk Tiyatro-Stadyum Kompleksi

Aizanoi Tiyatro-Stadyum Kompleksi (facebook.com/aizanoiantikkent)

Dünya’da ilk kez Aizanoi’de görülen bir yapı daha; Tiyatro-Stadyum Kompleksi. 15.000 kişilik anfi tiyatrosu ile bitişik nizam inşa edilmiş 13.500 kişilik stadyumu kentin görülmeye değer bir yapısı. İnşası M.S. 250’lere kadar süren yapının halen önemli bir kısmında çalışmalar sürdürülüyor. Kente gittiğinizde muhakkak bu yapıyı da ziyaret etmenizi öneriyorum.

Sütunlu Cadde

Aizanoi Sütunlu Cadde (kulturveyasam.com)

Borsa binasının hemen yanında uzanan caddede ion başlıklı sıralı sütunların sadece birkaçı ayakta kalmış. İnşasında, daha önceki dönemlere ait antik yapılardan parçalar buraya taşınarak kullanılmış. Yaklaşık 450 metre uzunluğundaki caddenin bir deprem sonucunda yıkıldığı düşünülüyor.

Sonuç olarak, 80 binlere dayanmış nüfusu ile Roma’nın en önemli şehirlerinden biri Aizanoi. Dünyanın en iyi korunmuş Zeus Tapınağı, dünyanın ilk Tiyatro-Stadyum kompleksi, dünyanın ilk borsası, hala sapasağlam duran köprüleri, sütunlu caddesi, agoraları ile seni bekliyor. Kentin önemli bir kısmı toprak altında kazı çalışmalarının yapılmasını bekliyor ancak mevcut yapıları ile tekrar tekrar gidilebilecek, rotanızda olmayı hak eden önemli bir miras.

En kısa sürede tanışmanız dileğiyle…

İlk Osmanlı Köyü Cumalıkızık ve Gerçek Öyküsü yazısını okumak için tıklayın

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz